Je hebt vast weleens zo’n collega gezien. Hij is er elke dag. Op tijd. Altijd aanwezig bij vergaderingen. Maar als je goed kijkt, zie je het. De lege blik. De trage reacties. Het werk dat blijft liggen of half wordt afgeleverd. Hij is er wel, maar eigenlijk ook weer niet. Dit heet presenteïsme. En het kost je organisatie waarschijnlijk meer dan het verzuim dat je wél ziet. In deze blog vertelt Sander Bakker, vitaliteitscoach en eigenaar van Vital4Work, waarom vermoeide medewerkers je meer kosten dan zieke medewerkers en hoe je de signalen herkent voordat het te laat is.
Presenteïsme is het verzuim dat je niet ziet
Bij ziekteverzuim is het simpel: iemand is er niet, je ziet het in de cijfers, je betaalt door. Maar bij presenteïsme is iemand er wél. Fysiek althans. Mentaal en energetisch is hij al lang afgehaakt.
Uit onderzoek blijkt dat de kosten van presenteïsme minstens zo hoog zijn als de kosten van regulier verzuim. Sommige studies schatten ze zelfs op het dubbele. Het verschil? Deze kosten zie je niet terug in je verzuimcijfers. Ze verstoppen zich in gemiste deadlines, fouten die hersteld moeten worden, projecten die uitlopen en klanten die weglopen.
Vermoeide medewerkers presteren tot 20% minder
Een medewerker die moe, gestrest of niet lekker op het werk verschijnt, presteert al snel 20% minder. De kans op fouten stijgt met 60%. En dan hebben we het nog niet over de collega’s die de rommel mogen opruimen of het extra werk moeten opvangen.
Die vermoeide medewerker beïnvloedt ook de sfeer. Energie is besmettelijk, zowel positief als negatief. Eén uitgebluste collega trekt de rest van het team naar beneden. En voor je het weet, heb je niet één probleem, maar vijf.
Waarom melden mensen zich niet gewoon ziek?
Goede vraag. De redenen zijn vaak dezelfde. Angst om als zwak gezien te worden. Loyaliteit naar collega’s die anders extra werk krijgen. Deadlines die niet kunnen wachten. Of simpelweg: niet doorhebben hoe moe je eigenlijk bent.
Dat laatste zie ik vaak. Mensen zijn zo gewend geraakt aan hun vermoeidheid dat ze denken dat het normaal is. Ze functioneren op 60% en noemen het “een drukke periode”. Tot ze omvallen. En dan ben je als werkgever alsnog die €250 tot €400 per dag kwijt, maar nu voor maanden in plaats van dagen.
Zo herken je presenteïsme op de werkvloer
Let op deze signalen bij je medewerkers. Ze zijn vaker aanwezig maar leveren minder output. De kwaliteit van hun werk daalt, terwijl ze er evenveel tijd aan besteden. Ze maken meer fouten dan voorheen. Ze zijn prikkelbaar of teruggetrokken. Ze nemen geen pauzes of werken structureel over. Ze melden zich regelmatig kort ziek (dag hier, dag daar), maar nooit lang genoeg om echt te herstellen.
Dat laatste is een belangrijke voorspeller. Onderzoek van de Universiteit Gent toont aan dat frequent presenteïsme een voorbode is van langdurig verzuim. Wie maandenlang doorploetert terwijl het lichaam om rust vraagt, valt uiteindelijk harder.
De verborgen kosten tellen snel op
Reken even mee. Een medewerker die 20% minder productief is, kost je bij een modaal salaris al snel €600 tot €800 per maand aan productiviteitsverlies. Zonder dat je het ziet. Vermenigvuldig dat met het aantal medewerkers dat “er wel is, maar niet echt” en je begrijpt waarom sommige organisaties structureel achterlopen op hun doelen.
Tel daar de vervolgschade bij op: de fouten die hersteld moeten worden, de collega’s die overbelast raken, het verloop van goede mensen die geen zin hebben in een uitgeblust team. De echte kosten van vermoeidheid zijn een veelvoud van wat je op papier ziet.
Vermoeidheid is geen karakterzwakte
Hier zit een hardnekkig misverstand. Veel werkgevers (en werknemers) denken dat vermoeidheid een kwestie van mindset is. Even doorbijten. Positief denken. Volgende week wordt het rustiger.
Maar vermoeidheid heeft bijna altijd een fysieke component. Slechte slaap, verkeerde voeding, te weinig beweging, chronische stress die het lichaam uitput. Daar praat je niet tegenop. Daar moet je iets aan doen.
Wat kun je als werkgever doen?
Begin met kijken. Echt kijken. Niet alleen naar de verzuimcijfers, maar naar de mensen achter die cijfers. Hoe zien ze eruit? Hoe reageren ze? Wat is er veranderd in hun output of gedrag?
Maak bespreekbaar dat het oké is om niet oké te zijn. Creëer een cultuur waarin mensen durven aangeven dat ze moe zijn, voordat ze omvallen. En investeer in preventie. Niet in een fruitmand of een sportschoolabonnement dat niemand gebruikt, maar in echte kennis over vitaliteit.
Want vermoeide medewerkers worden niet fitter van een appel. Ze worden fitter als ze begrijpen wat hun lichaam nodig heeft. En dat begint bij bewustwording.
De keuze is aan jou
Je kunt wachten tot je medewerkers uitvallen. Of je kunt nu investeren in hun vitaliteit. De rekening komt hoe dan ook. Alleen is de rekening van preventie een stuk lager dan de rekening van langdurig verzuim, verloop en een team dat op zijn tandvlees loopt.
Kijk vandaag nog eens goed naar je mensen. Wie is er wel, maar eigenlijk niet? En wat ga je daaraan doen?
Wil je weten hoe het met de vitaliteit van jouw team staat? Neem contact op via vital4work.nl/contact voor een vrijblijvend gesprek.
Bronnen: TNO Arbobalans, Universiteit Gent (Janssens, 2014), CBS/TNO Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden